Krystyna Rzędzian. Działalność malarza Jana Medyckiego

Działalność malarza Jana Medyckiego

Krystyna Rzędzian

Autorem wykonanych w 1712 r., umieszczonych w ikonostasie w Owczarach ikon namiestnych, świątecznych, przedstawień z predelli, wizerunku Ostatniej Wieczerzy oraz medalionów i ościeży carskich wrót jest Jan Medycki1. Potwierdzają to dwie sygnatury malarza: na ikonie chramowejPokrow, gdzie podpisał się cyrylicą oraz na przedstawieniu Przemienienia Pańskiego z rzędu ikon namiestnych2. Ioan, Joan, Iwan czy też Jan Medycki pochodził z rodziny malarza Stefana Medyckiego, syna popa; wywodzili się najprawdopodobniej z Medyki. Działalność artystyczna Jana jest udokumentowana zachowanymi zabytkami w latach 1694-17123; wiadomo, że prócz ikon do cerkwi w Owczarach podjął się w sierpniu 1694 r. w cerkwi p.w. Podwyższenia Krzyża w Drohobyczu odnowy ikon z przedstawieniami Matki Bożej oraz Chrystusa z apostołami4, a w 1708 r. powierzono mu prace w kościele rzymskokatolickim w Muszynie. Z fundacji muszyńskiego kościelnego Jana Szabliowskiego wykonał tam obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Idzim i św. Bernardem oraz postacią fundatora. Na dziele tym widnieje sygnatura „Jan Medycki Maliarz”5. W 1713 r., wykonał ikonę Opłakiwania do cerkwi Narodzenia Matki Bożej w Nowej Wsi k. Nowego Sącza orazw 1722 r. przedstawił na zaplecku ambony w kościele rzymskokatolickim w Staszkówce k. Gorlic św. Jana Chrzciciela z barankiem. Obie te realizacje obecnie już nie istnieją6. Prócz tego Kornecki z działalnością Medyckiego wiąże też pojedyncze ikony z cerkwi w Szczawniku, Miliku i Zubrzyku7 oraz datowaną na 1705 r. ikonę Pokrowyz Wojkowej o niemal identycznej jak w Owczarach kompozycji8, a także obrazy przedstawiające scenę śmierci św. Józefa znajdujące się w kościołach w Muszynie i Tyliczu9. Już sama zdolność do dostosowania się do wymogów zarówno wschodnich, jak i zachodnich norm przy wystroju świątyń, wskazuje na znajomość oczekiwań obu obrządków oraz sugeruje, że artysta mógł w swej twórczości łączyć pierwiastki sztuki unickiej i rzymskokatolickiej. Według Biskupskiego widoczne w owczarskich ikonach odchodzenie od tradycyjnych schematów ikonograficznych i wprowadzanie nowych typów wskazuje, że ich autor musiał utrzymywać kontakty z ośrodkami Lwowa lub Żółkwi, gdzie szczególnie silnie oddziaływanie miały importowane grafiki zachodnie10. Z kolei według Korneckiego Jan Medycki „jawi się jako malarz o dużych możliwościach, realizujący obszerne programy tematyczne, dysponujący niewątpliwie potrzebną wiedzą, także teoretyczną”, zaznacza jednak, że „ikony Medyckiego świadczą również o wysokim stopniu rutyny”11. Natomiast Biskupski podkreśla biegłość warsztatową malarza, uważa go za jednego z nielicznych profesjonalistów tworzących w tym czasie na Łemkowszczyźnie. Badacz zdaje się sugerować, że twórczość Medyckiego kontynuuje wysoki poziom warsztatowy XVII-wiecznych mistrzów związanych z kręgiem artystycznym Lwowa: „Ikony wykonane w 1 połowie XVII wieku przez malarzy profesjonalnych odznaczają się znacznąstylisty czną jednorodnością. Przy zrozumiałych różnicach w manierze wykonania typowa dla tych malarzy jest biegłość w operowaniu warsztatem i umiejętność wydobywania plastyki ciała o karnacjach zwykle w ciepłych odcieniach ochrowo-ugrowych. W ikonach tych malarzy na ogół nie występują przerysowania proporcji przedstawionych postaci. W ich dziełach widoczne jest staranie o nadanie miękkości udrapowanym fałdom i wysiłek do ułożenia ich zgodnie z ruchem i gestem postaci. […] okres przypadający na przełom XVII i XVIII w. można uznać za kolejną cezurę w dziejach ukraińskiego malarstwa ikonowego. Wprawdzie w tym okresie pracują tacy uzdolnieni malarze jak na przykład JowKondzelewycz, Iwan Rutkowycz lub Joan Medyckij i S. Medyckij, leczw tamtym czasie na obraz malarstwa ikonowego w głównej mierze składała się produkcja prowincjonalnych warsztatów”12. Natomiast węgierska badaczka Bernadett Puskás stwierdza, że „naśladownictwo renesansu, a później baroku, jest charakterystyczne dla wszystkich mistrzów, których możemy zaliczyć do lwowskiego kręgu malarstwa ikonowego13”, co wydaje się potwierdzać lwowską genezę twórczości Medyckiego, charakteryzującej się zarówno latynizacją ikonografii, jak i zastosowaniem stylistyki zgodnej z epoką, z mocnym światłocieniem, nasyconym kolorem i często dynamiczną kompozycją. Według Korneckiego owczarskie predelle „wykazują może najdalej idący stopień okcydentalizacji […] i tworzą jakby pomost między ikoną a obrazem na tle warsztatu Medyckiego”14. Obiekty wykonane przez Medyckiego bywają też porównywane do dzieł działającego w tym samym czasie Iwana Rutkowycza. „Ikonostasy Rutkowicza mają rozbudowaną formę. Kolorystyka ikon odbiega daleko od kanonu malarstwa cerkiewnego, pojawiają się często nowe pigmenty: fiolet i róż. Podobną formę zachowują ikonostasy na Podkarpaciu, wśród których na uwagę zasługuje kompletna konstrukcja z Owczar”15. Co ciekawe, zdaje się, iż obaj artyści w pewnym stopniu mogli inspirować się tym samym dziełem literackim – wydaną w Kijowie publikacją Antoniego RadziwiłowskiegoWieniec Christow. Według Delugi Rutkowicz był jednym z pierwszych artystów, który wprowadził nieznany wcześniej tzw. cykl niedziel Pięćdziesiątnicy, przy czym badacz sugeruje, że źródłem literackim dla nowych przedstawień był właśnie ów Wieniec Christow16. Natomiast w Owczarach znajdował się egzemplarz tej publikacji, zakupiony w 1688 r. przez prezbitera cerkwi Stefana, u lwowskiego kupca Piotra Szafranowskiego17. Można zatem przypuszczać, że ilustracje księgi znał również pracujący tam Jan Medycki.

Przypisy

1 Ikonostas, Owczary k. Gorlic…, s. 1.

2 R. Biskupski, Zespół ikon wykonany w 1712 r. przez Joana Medyckiego, aneks do: Ikonoastas, Owczary k. Gorlic, dokumentacja konserwatorska, opr. T. Pieniążek i in., mps 1985 [przechowywany w Nowym Sączu, w archiwum delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie, nr 2262], s. 38; Ten sam badacz w innym miejscu inaczej odczytuje wyżej wymienione sygnatury: „Ikonę patronalną (chramową) PokrowMatki Boskiej sygnował Ioan (Iwan) Medycki, a namiestną ikonę Przemienienia Pańskiego malarz S. Medycki (być może Stefan, ojciec Ioana)” zob.: R. Biskupski, Sztuka Kościoła prawosławnego…., s. 365.

3 R. Biskupski, Zespół ikon wykonany…, s. 41. Późniejsze realizacje malarza nie zachowały się, zob.: Biskupski, M. Kornecki, Medycki Ioan…, s. 464.

4 R. Biskupski, M. Kornecki, Medycki Ioan…, s. 464.

5 Więcej informacji dotyczących tego obrazu można znaleźć w artykule Mariana Korneckiego. Zob.:Kornecki, Z dziejów sztuki…, s. 31.

6 R. Biskupski, M. Kornecki, Medycki Ioan…, s. 464.

7 M. Kornecki, Z dziejów sztuki…, s. 32.

8 M. Kornecki, Obrazy i „ikony”…, s. 253.

9 Tamże, s. 249.

10 R. Biskupski, Zespół ikon wykonany…, s. 41.

11 M. Kornecki, Obrazy i „ikony”…, s. 253.

12 R. Biskupski, Sztuka Kościoła prawosławnego…, s. 354-356.

13 B. Puskás, Między Wschodem a Zachodem. Ikony z regionu Karpat z XV-XVIII wieku, [w:] Łemkowie w historii i kulturze Karpat, cz. 2, red. Jerzy Czajkowski, Sanok 1994, s. 276.

14 M. Kornecki, Obrazy i „ikony”…, s. 253.

15 W. Deluga, Malarstwo i grafika…, s. 103.

16 Tamże, s. 102.

17 R. Biskupski, Inspiracje grafiką malarstwa ikonowego XVI i I połowy XVIII wieku, „Materiały

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” 13 (1977), nr 23, s. 11.

Pin It on Pinterest

Share This